تحقیقاتی که به‌تازگی انجام شده
حاکی از آن است که بین 25 تا 30درصد از جمعیت کلی جهان، در طول عمر خود دست‌کم یک
بار فلج خواب را تجربه کرده‌اند که در این میان 95درصد از آنها تجربه حوادث وحشتناک
را در خواب داشته‌اند. مجموع این عوامل نشان می‌دهد این پدیده شیوع بالایی
دارد.

 

انگار خواب می‌بیند. ولی نه. می‌خواهد از ترس فریاد بکشد ولی
دست و پایش را زنجیر کرده‌اند و راه گلویش را بسته‌اند. انگار چیزی روی سینه‌اش
سنگینی می‌کند. از شدت وحشت تمام بدنش فلج شده و تکان نمی‌خورد. خوب که نگاه می‌کند
می‌بیند چیزی شبیه یک موجود وحشتناک و گاهی پشمالو روی سینه‌اش نشسته و گویی جان او
را می‌گیرد.

خواب شیرین از آن دسته چیزهایی است که خیلی‌ها آرزویش را دارند
ولی دستشان از آن کوتاه است. از تمام بی‌خوابی‌ها و مشکلاتی که شبانگاهان به
سراغمان می‌آید بگذریم، چیزی هست که خواب را به کام انسان زهر می‌کند و آن چیزی
نیست جز بختک. کابوسی که تاکنون بسیاری آن را تجربه کرده‌اند. شاید شما هم جزو آن
دسته از افرادی باشید که بختک به سراغتان آمده است.

نام بختک به این دلیل
روی این کابوس گذاشته شد که از گذشته افراد بر این باور بودند که عجوزه‌ای زشت
صورت، شب‌ها بدن جسمانی خود را ترک کرده و روی سینه قربانی خود می‌نشیند. فرد
قربانی در چنین حالتی با احساس وحشت و در حالی که به سختی نفس می‌کشد از خواب بیدار
می‌شود گویی چیزی سنگین روی سینه‌اش سنگینی می‌کند و قادر به حرکت نیست، انگار فلج
شده است. این باور در بسیاری از فرهنگ‌های دنیا رایج است. در کشور ما هم هنوز به
این حالت سنگینی و وحشت بختک گفته می‌شود.

بختک چیست؟

فلج خواب
یا به اصطلاح عموم " بختک " با زمینه ژنتیکی در نتیجه استرسهای روزمره به وقوع می
پیوندد و هیچگونه عارضه جسمی در پی ندارد.

بختک در واقع یک نوع کابوس است.
خوابی که واکنش احساسی بسیار ناخوشایندی را در فردی که خوابیده به صورت ترس یا
وحشت، درد، احساس افتادن از جایی، غرق‌شدگی یا مرگ ایجاد می‌کند. چنین خواب‌هایی
می‌تواند با دلایل جسمی همچون تب بالا یا عوامل روانشناختی چون ضربه‌های روحی یا
استرس در زندگی فرد مرتبط باشد یا ممکن است دلیل خاصی نداشته باشد.

می توان
با لمس بدن فرد یا صدا کردن اسم او، وی را از این حالت خارج کرد. در ضمن گاهی اوقات
فرآیندهای ذهنی خواب در زمان فلج خواب بروز می کند و فرد حتی ممکن است در حالت
بیداری و فلج، رویا ببیند که اکثر این رویاها هشدار دهنده و ترسناکند.

فلج خواب

فلج
خواب(sleep paralysis) به حالت ناتوانی درانجام حرکات ارادی حین خواب اطلاق می
شـود.فلج خواب یـک تـجربـه ی دلــهره آور و هراس انگیزمی بـاشد. فـلـج خـواب اغـلب
اوقات هنگام بیدارشـدن از خـواب و یـا در مـوارد نـادر در لحظه ی بهخـواب رفتن رخ
میدهد. فلج خواب از چند ثانیه تاچـند دقیـقه بـه طـول می انجامد. 25 تا 30
درصدجـمعیت کشـور حـداقل یکبار در طول زندگی خوداخـتـلال فلج خـواب را تـجـربه کرده
اند. فلج خوابمیتواند در هر سنی روی دهد.

علایم فلج خواب:

1- ناتوانی در حرکت دادن
تنه، دستها و پاها و صحبت کردن (فرد از فرط ترس میخواهد فریاد بکشد و برای بیدار
شدن تقلا میکند، اما گویی تلاش وی بی نتیجه است).

2- فلج تمام  و یا بخشی از
عضلات اسکلتی ی بدن.

3- احساس خفگی و نزدیک بودن زمان مرگ (گویی موجودی روی
قفسه سینه ی شما قرار گرفته است).

4- وحشتزدگی و اضطراب.

5- توهمات
خواب(hypnagogic hallucinations): به توهمات شنیداری، دیداری و لمسی  رویا مانند
اطلاق می شود. احساس حضور یک انسان دیگر در اتاق، احساس فشردگی در قفسه سینه، دیدن
سایه  افراد، دیدن منبع نورانی، شنیدن صدای افراد، شنیدن صدای قدمهایی که نزدیک
میشوند، دیدن شبح، تجربه خروج از بدن، احساس شناور شدن در هوا، شنیدن صدای بازو
بسته .

آیا پای
شیاطین در میان است؟


در مورد پدیده فلج خواب باورها و تفسیرهای
مختلفی در فرهنگ‌ها و جوامع مختلف وجود دارد. همانطور که گفته شد ایرانی‌ها این
پدیده را به نام «بختک» می‌شناسند. بعضی‌ها هم از آن تعبیر به جن‌زدگی می‌کنند و
تمام اتفاقاتی که برای فرد می‌افتد به گردن دیوهای بدسرشت و اجنه
می‌اندازند.

ایرلندی‌ها هم بر این باورند که فلج خواب بر اثر دروغی که روز
قبل گفته شده بروز می‌کند. اما آنچه بارز است این است که طی قرن‌ها باور عمومی بر
این است که این مشکل با انواع اجنه و نفرین‌ها مرتبط است.

دماغ بختک را چنگ
بزنید!


عوام روایت دیگری از بختک داشتند. آنها بر این باور بودند که
بختک کنیز اسکندر بود! هنگامی که کلاغ به مشک محتوی آب حیات که اسکندر با خود از
ظلمات آورده بود منقار زد و آب حیات بر زمین ریخت، این کنیز بی‌درنگ مشتی از آن آب
را برداشته و نوشید و اسکندر که خشمگین شده بود به ضرب شمشیر بینی او را کند و بختک
از گل، بینی دیگری برای خود ساخت! بختک اگر کسی را ببیند که طاقباز خوابیده به سینه
او می‌جهد.

اگر در آن حال فرد بیدار شود، به بینی او چنگ بیندازد، بختک از
بیم آنکه بینی‌اش کنده شود گنجی از گنجه‌ اسکندر را که می‌شناسد رشوه خواهد داد تا
دست از بینی‌اش بردارد!

چرا بختک ما را می
گیرد؟


تحقیقات انجام شده نشان می‌دهد، فلج خواب یک اختلال ژنتیک است
و تمام افرادی که این موضوع را تجربه می‌کنند در سلول‌هایشان ماده‌ای به نام
«HLA-DR2» دارند. از دیگر عواملی که می‌توان برای فلج خواب در نظر گرفت اضطراب و
استرس،‌ اختلال ترس و همچنین اختلال در نظم خواب است. به گونه‌ای که در برخی موارد
افراد اظهار می‌کنند زمانی که روز خسته‌‌کننده یا پراسترسی را گذرانده‌اند، بیشتر
از همیشه این حالت سراغ‌شان آمده است.

از دیگر موارد ایجاد کننده این حالت
می‌توان به تغییرات در سبک زندگی یا مصرف قرص‌های خواب‌آور و آنتی‌هیستامین‌ها
اشاره کرد. گفته می‌شود افرادی که به صورت طاق باز یا به اصطلاح به پشت می‌خوابند،
بیشتر به فلج خواب دچار می‌شوند.

آیا بختک خطرناک
است؟


تحقیقاتی که به‌تازگی انجام شده حاکی از آن است که بین 25 تا
30درصد از جمعیت کلی جهان، در طول عمر خود دست‌کم یک بار فلج خواب را تجربه
کرده‌اند که در این میان 95درصد از آنها تجربه حوادث وحشتناک را در خواب داشته‌اند.
مجموع این عوامل نشان می‌دهد این پدیده شیوع بالایی دارد.

نکته مهم دیگر آن
است که با توجه به نقش ژنتیک در بروز این مشکل اگر یکی از اعضای خانواده دچار این
مشکل باشد، احتمال اینکه دیگر اعضای خانواده هم به آن مبتلا شوند، وجود دارد. از
نگاه جنسیتی به طور معمول احتمال بروز فلج خواب در زنان دو تا چهار برابر بیشتر از
مردان است.

اگرچه بسیاری از افرادی که با این مشکل مواجهند، از اتفاقاتی که
می‌افتد آگاه نبوده و دچار وحشت می‌شوند، ولی این فرایند اصلا خطرناک نیست و در عرض
چند لحظه پایان می‌یابد و هیچ گونه عارضه‌ جسمی را در پی نخواهد داشت.

چطور از شر بختک راحت
شویم


فلج خواب یک اختلال خواب بی‌خطر است بنابراین می‌توان با رعایت
برخی موارد آن را از بین برد یا تکرارش را به حداقل رساند.

نخوابیدن به پشت،
کاهش استرس، به اندازه کافی خوابیدن،‌ انجام ورزش‌های منظم، زیاد غذا نخوردن و
ننوشیدن کافئین همگی از عواملی است که می‌تواند از چنین وضعیتی پیشگیری
کند.

برای به دست آوردن سریع هوشیاری بهتر است فرد سعی کند انگشتان دست و پا
همچنین چشمانش را به شدت تکان دهد و به دنبال آن سرش را حرکت دهد. در مواردی که فلج
خواب به مدت 6 ماه، دست‌کم هفته‌ای یک بار در فرد رخ ‌دهد باید از دارودرمانی
استفاده کرد.